“देशभक्तीचे सर्टिफिकेट नको, माणुसकीच खरी देशभक्ती! अभिजीत दीपके

जंतरमंतर: आंदोलनात माणुसकीचे दर्शन; जुनैद भाईंच्या पाया पडत अभिजीत दीपके यांनी दिला एकतेचा संदेश!

नवी दिल्ली/
​दिल्लीच्या जंतरमंतरवर सध्या एक अशी घटना घडतेय, जिने संपूर्ण देशाचे लक्ष वेधून घेतले आहे. शिक्षण मंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्याची मागणी करत ‘कॉकरोच जनता पार्टी’चे अभिजीत दीपके यांनी सुरू केलेले आंदोलन तिसऱ्या दिवशीही अत्यंत आक्रमकपणे सुरू आहे. मात्र, या आंदोलनाच्या केंद्रस्थानी केवळ राजकीय मागणी नाही, तर एक अशी हृदयस्पर्शी घटना घडली आहे, जिने द्वेषाच्या भिंती तोडून माणुसकीचे नवे उदाहरण सर्वांसमोर ठेवले आहे. आंदोलक जेव्हा हक्काच्या मागणीसाठी रस्त्यावर उतरले होते, तेव्हा त्यांच्या मदतीला धावून आला तो जुनैद नावाचा एक मुस्लिम तरुण. जेंव्हा समाजात एकमेकांविरुद्ध द्वेष पसरवला जातो, तेव्हा जुनैदचे हे पाऊल खऱ्या अर्थाने समाजासाठी आरसा दाखवणारे ठरले आहे.
​आंदोलनाच्या तिसऱ्या दिवशी जेव्हा अभिजीत दीपके यांनी जुनैदचे पाय धरले, तेव्हा तिथे उपस्थित असलेल्या प्रत्येकाचे डोळे ओलावले होते. हे केवळ आभार नव्हते, तर ते एका अशा भावनेचे प्रतीक होते, जिथे धर्म, जात आणि वंश यापेक्षा माणुसकी मोठी असल्याचे सिद्ध झाले. जुनैद मागील तीन दिवसांपासून या आंदोलकांसाठी स्वतःच्या खिशातून पाणी, फळे, नाश्ता आणि गरम जेवण आणून देत आहेत. कडाक्याच्या उन्हात आणि प्रशासनाच्या जाचात अडकलेल्या या विद्यार्थ्यांचे पोट भरण्याचे काम जुनैदने केले आहे. अभिजीत दीपके यांनी मंचावरून जाहीरपणे सांगितले की, जर जुनैद भाईंनी साथ दिली नसती, तर आम्ही तीन दिवस इथे ठामपणे बसू शकलो नसतो.
​आज जेव्हा सोशल मीडिया आणि काही माध्यमांतून मुस्लिम समाजाबद्दल नको तसा द्वेष पसरवला जातो, तेव्हा जुनैदचे हे कार्य एक चपराक आहे. द्वेष पसरवणाऱ्यांनी हे लक्षात घ्यावे की, देशभक्ती ही कोणाच्याही प्रमाणपत्रावर अवलंबून नसते. पंजाबमध्ये जेव्हा भीषण पूर आला होता, तेव्हा मुस्लिम धर्मीय बांधव मदतीला धावून आले होते. कुंभमेळ्यात जेव्हा गर्दीमुळे चेंगराचेंगरी झाली, तेव्हाही मुस्लिम धर्मियांनी अनेकांचे प्राण वाचवले होते. त्यांची राहण्याची खाण्याची व्यवस्था केली होती. कोरोनाच्या काळात जेव्हा स्वतःची माणसे लांब जात होती, तेव्हाही अनेक मुस्लिम बांधवांनी हिंदू धर्माच्या रितीरिवाजांनुसार मृतांवर अंत्यसंस्कार केले होते. या इतिहासाची आठवण करून देणारा हा क्षण जंतरमंतरवर पुन्हा एकदा अनुभवायला मिळाला.
​प्रशासनाकडून आंदोलकांचा आवाज दाबण्यासाठी वीज आणि पाणीपुरवठा तोडण्यासारखे प्रकार केले जात आहेत. जंतरमंतरवरील शौचालयांचे पाणी बंद करणे, मदत करणाऱ्या लोकांचे आधार कार्ड मागून त्यांना धमकावणे, असे गंभीर प्रकार तिथे घडत आहेत. पोलीस आंदोलकांना हटवण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करत आहेत, पण अभिजीत दीपके आपल्या भूमिकेवर ठाम आहेत. त्यांनी स्पष्ट केले आहे की, लाठ्या खाव्या लागल्या किंवा तुरुंगात जावे लागले, तरीही ते मागे हटणार नाहीत. ही लढाई आता केवळ एका राजीनाम्याची राहिलेली नाही, तर ही लढाई अन्यायाविरुद्ध आणि अन्यायी व्यवस्थेविरुद्धची झाली आहे.
​जुनैदने ज्या प्रकारे कोणतीही अपेक्षा न ठेवता या आंदोलकांना मदत केली, ती कृती कोणत्याही धर्मापेक्षा मोठी आहे. आंदोलनाच्या मंचावरून जेव्हा ‘वंदे मातरम’ आणि ‘इंकलाब जिंदाबाद’च्या घोषणा दिल्या जात होत्या, तेव्हा जुनैदचे नाव आदराने घेतले जात होते. अभिजीत दीपके यांनी जेव्हा जुनैद यांना मिठी मारली, तेव्हा उपस्थितांनी टाळ्यांच्या कडकडाटात त्यांचे स्वागत केले. ही एक अशी दृश्ये आहेत जी देशाला सांधण्याचे काम करतात. आपण ज्या लोकशाहीत राहतो, तिथे प्रत्येकाला आपला हक्क मागण्याचा अधिकार आहे आणि त्या हक्काच्या लढाईत जेव्हा जुनैदसारखे लोक पाठीशी उभे राहतात, तेव्हा लोकशाही बळकट होते.
​आंदोलक आता नीट परीक्षेच्या संदर्भात आत्महत्या केलेल्या विद्यार्थ्यांच्या स्मरणार्थ कॅंडल मार्च काढण्याच्या तयारीत आहेत. प्रशासन कितीही अडथळे आणत असले, तरी आंदोलकांचा उत्साह कमी झालेला नाही. जुनैदसारखे सामान्य नागरिक जेव्हा पुढाकार घेतात, तेव्हा आंदोलने जनआंदोलनात रूपांतरित होतात. जुनैदने केवळ जेवण पोहोचवले नाही, तर त्याने देशातील सर्वसामान्यांना असा संदेश दिला आहे की, संकटाच्या काळात मदतीचा हात देताना धर्माचा विचार करणे हे चुकीचे आहे. माणुसकी हाच सर्वात मोठा धर्म आहे आणि आजच्या घडीला या मूल्याची समाजाला सर्वात जास्त गरज आहे.
​जंतरमंतरवरील हे आंदोलन येणाऱ्या काळात अनेक अर्थांनी चर्चेत राहणार आहे. राजकीय मागण्यांसोबतच सामाजिक सलोख्याचे जे दर्शन तिथे घडले, ते खऱ्या अर्थाने कौतुकास्पद आहे. द्वेष पसरवणाऱ्यांनी जुनैदच्या या कृतीतून धडा घेणे गरजेचे आहे. जेव्हा एखादा व्यक्ती विनाकारण दुसऱ्याच्या मदतीला धावून येतो, तेव्हा तो देशाची एकता जपण्याचे काम करत असतो. जुनैदचे हे कार्य केवळ एका आंदोलनाला पाठिंबा नसून, ते एकीच्या नावाने दिलेला एक मोठा संदेश आहे. आज देशातील तरुण वर्ग अशाच माणुसकीची अपेक्षा करत आहे, जिथे एकमेकांच्या मदतीसाठी धर्माचे अडथळे नसतील.
​अभिजीत दीपके यांनी जुनैदच्या पाया पडून जे केले, ते भारतीय संस्कृतीतील ‘कृतज्ञता’ दर्शवणारे एक उत्तम उदाहरण आहे. त्यांनी हे सिद्ध केले की, जे लोक खरोखर कठीण काळात उभे राहतात, तेच या देशाचे खरे नायक आहेत. कोणताही राजकीय झेंडा नसताना, केवळ विद्यार्थ्यांच्या भविष्याचा विचार करून आणि त्यांच्या वेदना समजून घेऊन जुनैदने जी मदत केली, ती कायम स्मरणात राहील. हे आंदोलन आता केवळ एका राजीनाम्यापुरते मर्यादित राहिलेले नाही, तर ते एक ‘माणुसकीचे आंदोलन’ बनले आहे. या संपूर्ण घटनाक्रमात जुनैद हे नाव केवळ एका व्यक्तीचे नसून, ते एकतेचे प्रतीक म्हणून पुढे आले आहे. समाजातील द्वेष कमी करण्यासाठी असेच अनेक जुनैद पुढे येणे काळाची गरज आहे.